Đồng hồ trên táp lô nói xe đang chạy 100. Có thật là 100 không? Hầu hết người lái chưa bao giờ kiểm tra, vì không có gì để so. Điện thoại trong túi bạn chính là thứ để so. Mở trang này, đặt máy lên táp lô, chạy một đoạn đường thẳng, và sau vài giây tốc độ thật hiện ra ngay bên cạnh con số của xe. Không cài app, không cần tài khoản, không cần thiết bị gì thêm.
Vì sao nên đo tốc độ xe một lần
Đồng hồ xe không được hiệu chỉnh để báo đúng tốc độ thật. Nó được hiệu chỉnh để báo cao hơn một chút. Lý do nằm ở quy định kỹ thuật mà hầu hết các nước áp dụng cho xe mới: đồng hồ không được phép báo thấp hơn tốc độ thật, vì khi đó người lái sẽ vượt tốc độ mà không biết. Nhà sản xuất chọn cách an toàn là cộng thêm vài km/h. Bài viết của chúng tôi về đồng hồ xe và GPS đi sâu vào quy định này (tiếng Anh).
Độ lệch đó không đứng yên. Lốp mòn dần, đường kính nhỏ đi một đến hai phần trăm, bánh quay nhiều vòng hơn cho mỗi kilômét, và máy tính trên xe hiểu đó là tốc độ cao hơn. Đổi sang lốp cỡ khác hoặc mâm lớn hơn thì lệch theo chiều ngược lại. Mỗi lần thay lốp hay mâm, số trên đồng hồ lại khác đi một chút mà bạn không hay. Đo lại sau mỗi lần thay là cách duy nhất để biết mình đang nhìn con số nào.
Đo tốc độ bằng GPS hoạt động thế nào
Điện thoại của bạn nhận tín hiệu từ một nhóm vệ tinh bay ở độ cao khoảng 20.000 km. Mỗi vệ tinh phát đi mã nhận dạng, vị trí và thời gian chính xác đến mức đồng hồ nguyên tử. Để định vị, điện thoại đo thời gian tín hiệu bay tới. Để đo tốc độ, nó làm một việc tinh tế hơn: đo xem tần số tín hiệu bị kéo dài hay nén lại bao nhiêu vì bạn đang chuyển động về phía vệ tinh hay rời xa nó. Đó là hiệu ứng Doppler, cùng nguyên lý với tiếng còi xe cứu thương đổi giọng khi lướt qua.
Cách đo này cho tốc độ trực tiếp, không cần suy ra từ quãng đường chia thời gian, nên số đo ổn định ngay cả khi vị trí trên bản đồ còn lệch vài mét. Nó cũng độc lập hoàn toàn với chiếc xe: không biết lốp cỡ nào, mâm bao nhiêu inch, đồng hồ bao nhiêu tuổi. Chính vì thế GPS mới dùng được làm mốc chuẩn để so.
Giới hạn duy nhất là bầu trời. GPS cần nhìn thấy vệ tinh, nên trong hầm, dưới gầm cầu vượt dài hay giữa hai dãy nhà cao tầng số đo sẽ chập chờn hoặc mất hẳn. Ra đường thoáng, tín hiệu về lại trong vài giây.
Kiểm tra tốc độ xe trong 10 phút
Bạn cần một đoạn đường thẳng, thoáng, ít xe, và một người ngồi cạnh nếu có thể.
- Mở trang này trên điện thoại và cho phép truy cập vị trí khi trình duyệt hỏi. Vị trí của bạn ở lại trên máy, không có gì được tải lên.
- Đặt điện thoại ổn định trên táp lô hoặc giá đỡ, màn hình quay về phía người đọc. Chờ đến khi trạng thái chuyển sang GPS sẵn sàng.
- Chọn đơn vị km/h bằng nút chuyển phía trên đồng hồ, để so cùng đơn vị với xe.
- Giữ đều tốc độ ở một số tròn trên đồng hồ xe, chẳng hạn 60, sau đó 80, rồi 100 km/h nếu đường cho phép. Giữ mỗi mức ít nhất 10 giây cho số GPS đứng yên.
- Ghi lại cặp số ở mỗi mức: đồng hồ xe báo bao nhiêu, GPS báo bao nhiêu. Người ngồi cạnh đọc, hoặc chụp màn hình. Người lái không nhìn điện thoại.
- So sánh khi đã dừng. Hiệu số giữa hai cột là độ lệch của đồng hồ xe. Nếu lệch giống nhau ở mọi tốc độ, đó là độ lệch cố định. Nếu lệch tăng theo tốc độ, đó là lệch theo phần trăm, thường do cỡ lốp.
Ba mức tốc độ là đủ để thấy quy luật. Đo ở một mức duy nhất thì không phân biệt được lệch cố định với lệch theo phần trăm.
Kết quả nói gì
Đồng hồ cao hơn GPS 2 đến 5 km/h: xe của bạn bình thường. Đây là mức chênh có chủ ý từ nhà sản xuất, xe nguyên bản hầu hết đều nằm trong khoảng này. Nghĩa là khi đồng hồ chỉ 100, bạn đang chạy khoảng 96 đến 98.
Đồng hồ cao hơn GPS trên 7 km/h: vẫn không nguy hiểm về pháp lý, nhưng bạn đang chạy chậm hơn mình nghĩ khá nhiều. Thường gặp ở lốp mòn sâu hoặc lốp nhỏ hơn cỡ tiêu chuẩn.
Đồng hồ thấp hơn GPS: trường hợp cần để tâm. Xe đang chạy nhanh hơn số bạn nhìn thấy, và đây là chiều mà nhà sản xuất không bao giờ để xảy ra với xe nguyên bản. Nguyên nhân gần như luôn là lốp hoặc mâm lớn hơn tiêu chuẩn. Từ đó trở đi, hãy nhớ trừ độ lệch này mỗi khi nhìn đồng hồ, nhất là ở đoạn có camera bắn tốc độ.
Số nhảy loạn, không ổn định: chưa phải kết luận gì cả. Thường là GPS chưa đủ vệ tinh, đường có cây cao hoặc nhà hai bên. Chạy tiếp một đoạn thoáng hơn rồi đo lại.
Đo lại sau khi đổi lốp hoặc mâm
Đây là lúc bài kiểm tra này hữu ích nhất. Đồng hồ xe không biết bạn vừa thay gì, nó vẫn nhân số vòng quay với chu vi lốp cũ. Lốp cao hơn tiêu chuẩn làm chu vi lớn hơn, xe đi xa hơn mỗi vòng quay, đồng hồ báo thấp hơn thật. Lốp thấp hơn thì ngược lại. Chênh 2 phần trăm chu vi là chênh 2 phần trăm tốc độ ở mọi mức, và 2 phần trăm ở 100 km/h là 2 km/h, ngay ranh giới mà người lái không cảm nhận được nhưng camera thì có.
Cách đơn giản: đo trước khi thay để có mốc, đo lại ngay sau khi thay, và ghi cả hai cặp số vào ghi chú trên điện thoại. Lần sau nhìn đồng hồ bạn biết chính xác phải cộng hay trừ bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Đo tốc độ xe bằng điện thoại chính xác đến mức nào?
Ở ngoài trời, với bầu trời thoáng và vài giây để bắt tín hiệu, điện thoại đời mới đo tốc độ sai lệch khoảng 1 km/h. Điện thoại không suy ra tốc độ từ hai vị trí liên tiếp mà đo độ dịch Doppler trong tín hiệu của nhiều vệ tinh cùng lúc, rồi tính thẳng ra tốc độ. Kết quả không phụ thuộc vào độ mòn lốp, cỡ mâm hay tuổi của đồng hồ xe, đó là lý do GPS dùng được làm mốc để kiểm tra đồng hồ.
Có nên kiểm tra tốc độ trên đường cao tốc không?
Nên, và cao tốc là nơi tốt nhất. Đường thẳng, ít vật cản, bầu trời rộng nên GPS bắt được nhiều vệ tinh và số đo ổn định. Cách làm gọn nhất: giữ đều ga ở một số tròn như 80 hoặc 100 km/h, chờ vài giây cho số đứng yên, rồi so với đồng hồ xe. Đừng nhìn điện thoại khi đang lái. Để người ngồi cạnh đọc số, hoặc chụp màn hình rồi so lại lúc dừng.
Kiểm tra đồng hồ tốc độ khác gì kiểm tra đồng hồ công tơ mét?
Cùng một nguồn dữ liệu, hai câu hỏi khác nhau. Đồng hồ tốc độ hỏi xe đang chạy bao nhanh, công tơ mét hỏi xe đã đi bao xa. Cả hai cùng lấy số vòng quay của bánh xe nhân với chu vi lốp đã lập trình, nên nếu chu vi lốp thực tế lệch 2 phần trăm thì cả tốc độ và quãng đường đều lệch 2 phần trăm theo cùng chiều. Trang này đo tốc độ; để kiểm tra quãng đường, chạy một đoạn cao tốc có cột kilômét rồi so số trên xe với biển báo.
Đồng hồ báo cao hơn GPS 5 km/h thì có cần chỉnh không?
Không. Đồng hồ ô tô xuất xưởng được cố ý cho báo cao hơn tốc độ thật một chút và không bao giờ báo thấp hơn, để người lái không vô tình vượt tốc độ cho phép. Lệch 3 đến 5 km/h ở tốc độ cao tốc là bình thường với xe nguyên bản. Điều đáng để tâm là chiều ngược lại: nếu đồng hồ báo thấp hơn GPS, xe của bạn đang chạy nhanh hơn số bạn nhìn thấy, thường vì đổi lốp hoặc mâm lớn hơn tiêu chuẩn.
Đo tốc độ bằng GPS miễn phí có thay được thiết bị chuyên dụng không?
Để biết đồng hồ xe lệch bao nhiêu thì có. Thiết bị đo chuyên dụng của xưởng chính xác hơn ở mức phần mười km/h và đo được cả lực kéo, nhưng câu hỏi thường ngày của người lái chỉ là đồng hồ mình đúng hay sai, và sai bao nhiêu. Điện thoại trả lời được câu đó trong mười phút, không tốn tiền, không cần hẹn xưởng.
Sẵn sàng đo chưa?
Cuộn lên trên, cho phép vị trí, và chạy một đoạn đường thẳng. Mười phút sau bạn sẽ biết đồng hồ xe mình nói thật đến đâu. Nếu muốn đo hằng ngày và lưu lại các chuyến đi, ứng dụng đồng hồ tốc độ GPS cho iPhone làm cùng việc này với lịch sử hành trình.
Công cụ liên quan
- Đồng hồ tốc độ GPS: tốc độ thật ngay trên trình duyệt, cho ô tô, xe máy và xe đạp.
- Đổi km/h sang mph: khi đọc thông số xe nhập.
- Đổi mph sang km/h: chiều ngược lại.
- Trình duyệt đo tốc độ bằng GPS như thế nào: phần kỹ thuật (tiếng Anh).